Skalne miasto Nabatejczyków

Petra – tajemnicze skalne miasto Nabatejczyków – znajduje się w dzisiejszej Jordanii, około 80 km na południe od Morza Martwego. Usytuowana jest pośród stromych skał po wschodniej stronie Wadi Araba, będącej częścią wielkiej formacji tektonicznej zwanej Rowem Syryjsko-Afrykańskim. Ta powstała 300 milionów lat temu formacja, rozciągająca się od południowej Turcji aż po północną Afrykę, tworzy naturalną granicę pomiędzy Palestyną na zachodzie a terenami Transjordanii na wschodzie.

Wschodnie zbocza Wadi Araba – miejsce gdzie Nabatejczycy wznieśli swą stolicę Petrę. Widok od strony Góry Aarona
Wschodnie zbocza Wadi Araba – miejsce gdzie Nabatejczycy wznieśli swą stolicę Petrę. Widok od strony Góry Aarona

Już Strabon – grecki historyk piszący w I wieku n.e. – podkreślał fakt wyjątkowej lokalizacji Petry pośród skrajnie niegościnnego środowiska:

„Stolicą Nabatejczyków jest Petra, nazwana tak od miejsca swego położenia, które choć równe i płaskie, wokół ufortyfikowane jest skałami; na zewnątrz skały są urwiste i strome, wewnątrz pod dostatkiem jest źródeł zarówno dla celów gospodarczych, jak i nawadniania ogrodów.” (Geogr. XVI, 4, 21).

Strabon nie minął się z prawdą. Petra położona jest w obrębie rozległej doliny Wadi Musa (Dolina Mojżesza), ciągnącej się pomiędzy potężnymi skalnymi wzniesieniami Umm al-Bijara i Al-Chubta. Dodatkowo od północy zabezpieczały ją trudno dostępne góry M’eisrah i wzniesienie Mughar an-Nasara. Od strony południowo-wschodniej wznosi się stromy lecz płaski szczyt Madbah z ważnym sanktuarium Nabatejczyków (Wielka Wyżyna Kultowa), który jest również doskonałym punktem obserwacyjnym: można stąd było obserwować i tym samym kontrolować tereny leżące na południe i wschód od Petry. Dalej na wschodzie ciągnie się potężny masyw gór Szara (określanych w Starym Testamencie jako Seir). Wokół niego znajduje się kilka źródeł, m.in. Ajn Musa (Źródło Mojżesza), które zapewniały przez cały rok dopływ świeżej wody na potrzeby mieszkańców skalnego miasta oraz nielicznych terenów uprawnych.

Wadi Musa (Dolina Mojżesza) – centrum starożytnej Petry. Widok ze szczytu Umm al-Bijara
Wadi Musa (Dolina Mojżesza) – centrum starożytnej Petry. Widok ze szczytu Umm al-Bijara

Niewątpliwym atutem Petry było położenie w pobliżu skrzyżowania dwóch najważniejszych szlaków karawanowych starożytnego Bliskiego Wschodu: to tu krzyżowały się szlak jedwabny, łączący Chiny i Zatokę Perską z Egiptem, oraz szlak korzenny, łączący południową Arabię (dzisiejszy Jemen) z Damaszkiem i zarazem całym światem śródziemnomorskim. Z samego miasta wychodził szlak karawanowy przecinający Wadi Araba oraz pustynię Negew i prowadzący bezpośrednio do portów Morza Śródziemnego (m.in. Gazy i Rinokolury – dzisiejsze al-Arisz w Egipcie), skąd następnie wysyłano towary chociażby na bardzo chłonny rynek starożytnego Rzymu. Przez Petrę przewożono towary pochodzące z południa Arabii, Persji, dalekich Indii i Chin, wśród których były m.in. złoto, żelazo, miedź, jedwab, orientalne przyprawy, kadzidło, kość słoniowa a także pachnidła i półprodukty do ich wytworzenia. Petra leżała więc w niezwykle dogodnym i strategicznym miejscu, z którego można było sprawować kontrolę nad dalekosiężnym handlem karawanowym i czerpać z niego ogromne zyski. Fakt ten po dzień dzisiejszy pomaga nam zrozumieć przekazy antycznych autorów oraz legendy beduińskie mówiące o ogromnych bogactwach mieszkańców starożytnej Petry.

Petra położona pośród niedostępnych skał
Petra położona pośród niedostępnych skał

Mimo, że archeolodzy nie natrafili jak dotąd na „prawdziwe skarby” takie jak ogromne ilości złota, biżuterii czy chociażby monet, bogactwo Petry zachowało się we wspaniałych budowlach wykutych w otaczających ją skałach jak i wzniesionych w obrębie doliny Wadi Musa. Dodając do tego zdobiącą je fantastyczną dekorację architektoniczną oraz odnajdywane przez archeologów posągi czy malowidła ścienne, zasoby starożytnej Petry coraz intensywniej zaczynają oddziaływać na naszą wyobraźnię.

Góra Aarona i szlak prowadzący na południe
Góra Aarona i szlak prowadzący na południe

Zapraszam więc na wędrówkę po skalnym mieście Nabatejczyków, która jak mam nadzieję, przybliży Wam historię, zabytki a także ludzi, którzy zamieszkiwali niegdyś starożytną Petrę. Kolejne wpisy w zakładce Przewodnik prowadzić będą po 11 trasach turystycznych, dzięki którym Petra odkryje przed Wami wszystkie swoje tajemnice.

Zachód słońca nad Petrą. Widok od strony Wadi Musa
Zachód słońca nad Petrą. Widok od strony Wadi Musa

Samo słowo „Petra” oznacza po grecku skałę. Nazwa ta pojawia się niekiedy u autorów antycznych, również w wersji hebrajskiej – Sela. Wiemy także z zachowanych do naszych czasów inskrypcji oraz przekazów biblijnych, iż semicka nazwa skalnego miasta to Rekem, co oznacza „Wielokolorowa”. Przyglądając się z bliska różnobarwnym skałom otaczającym Petrę nietrudno zrozumieć dlaczego. Skalne miasto Nabatejczyków określane jest też często jako „różano-czerwone”, co zapoczątkował angielski poeta John William Burgon w swym przepięknym wierszu dedykowanym Petrze:

It seems no work of Man’s creative hand,
by labour wrought as wavering fancy planned;
But from the rock as if by magic grown,
eternal, silent, beautiful, alone!
Not virgin-white like that old Doric shrine,
where erst Athena held her rites divine;
Not saintly-grey, like many a minster fane,
that crowns the hill and consecrates the plain;
But rose-red as if the blush of dawn,
that first beheld them were not yet withdrawn;
The hues of youth upon a brow of woe,
which Man deemed old two thousand years ago,
match me such marvel save in Eastern clime,
a rose-red city half as old as time.

Różano-czerwony piaskowiec Petry
Różano-czerwony piaskowiec Petry
Reklamy