Historia

Okolice Petry zamieszkane były przez człowieka już w epoce kamienia (od ok. 300 tys. lat temu), a w jej młodszej fazie – neolicie (8500-4500 p.n.e.) – rozwijała się w pobliżu ważna osada w Wadi Beida, której odsłonięte przez archeologów pozostałości można zobaczyć przy okazji wycieczki do wąwozu al-Barid, zwanego Małą Petrą. Według Starego Testamentu w epoce brązu (ok. 3200-1200 p.n.e.) rejon ten zamieszkiwali Choryci. W okolicach Petry mieli również pojawić się Izraelici, którzy, prowadzeni przez Mojżesza, podążali z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Pamięć o tych wydarzeniach zachowała się w okolicznych nazwach geograficznych takich jak na przykład wspomniane powyżej Ajn Musa (Źródło Mojżesza) czy Dżabal an-Nabi Harun (Góra Aarona). W pierwszym przypadku jest to miejsce, gdzie wedle legendy Mojżesz uderzając laską w skałę sprawił, że wytrysnęło źródło, w drugim chodzi o miejsce, gdzie pochowany został zmarły brat Mojżesza – Aaron.
W epoce żelaza (1200-539 p.n.e.) okolice Petry, podobnie jak i całej południowej Transjordanii, zamieszkiwali Edomici, wspominani w Starym Testamencie jako potomkowie Ezawa oraz zajadli wrogowie Izraelitów. Pozostałości miast z tego okresu odkryto między innymi na stanowisku w pobliskim Tawilan oraz na szczycie skały Umm al-Bijara, górującej nad centrum Petry.
W VI wieku p.n.e. Edomici zostali podbici przez babilońskiego króla Nabonida (556-539 p.n.e.), a następnie większość z nich deportowano do Babilonii. Na opuszczone tereny zaczęły napływać grupy koczowników, wśród których na pierwsze miejsce wybili się Nabatejczycy.
Skąd przybyli i kim wcześniej byli Nabatejczycy, tego do końca nie wiemy. Czy byli kupcami, pasterzami, a może pustynnymi rozbójnikami? Czy wcześniej zamieszkiwali jakieś stałe terytorium, czy też podobnie jak inne okoliczne plemiona prowadzili koczowniczy tryb życia? Wątpliwości te sprawiają, że istnieje obecnie wiele różnych teorii dotyczących wczesnych dziejów Nabatejczyków.
Jakkolwiek by nie było, pod koniec IV wieku p.n.e. Nabatejczycy byli już dobrze zorganizowani i tworzyli podwaliny pod silne i niezależne politycznie królestwo ze stolicą w Petrze. Początkowo jednak, będąc jeszcze koczownikami, zamieszkiwali w Petrze jedynie czasowo. Później, doceniając walory tego miejsca, wybrali je na jedną ze swoich stałych siedzib.
Na przełomie IV i III wieku p.n.e., Petra rozwijała się powoli. Nabatejczycy nie mieszkali jeszcze wtedy w kamiennych domach, a jedynie w namiotach, prowadząc życie na wpół koczownicze. Swoje skarby przechowywali w miejscach trudno dostępnych, najczęściej na szczytach łatwych do obrony skał, takich jak np. Umm al-Bijara w Petrze.
Ich bogactwo brało się przede wszystkim stąd, że handlowali kadzidłem, mirrą i najcenniejszymi przyprawami korzennymi, które dostarczali z obszarów południowej Arabii (tzw. Arabia Felix – Arabia Szczęśliwa – dzisiejszy Jemen). Niemałych dochodów dostarczało im również Morze Martwe: uzyskiwali z niego kopalny asfalt (bitumen) i sprzedawali go Egipcjanom, którzy używali tego materiału do balsamowania zwłok.
Dzięki zyskom osiąganym z pośrednictwa w handlu Nabatejczycy w ciągu trzech następnych stuleci, pomiędzy końcem IV wieku p.n.e. a przełomem er, przekształcili się z mało znaczącego plemienia koczowników w rozległe, scentralizowane królestwo z silnym ośrodkiem władzy w Petrze.
Petra, nieustannie rozbudowywana i upiększana, pełniła od I wieku p.n.e. rolę iście kosmopolitycznego centrum handlu o rozległych kontaktach handlowych i politycznych, gdzie mieszkało wielu Egipcjan, Greków, Rzymian i innych obcokrajowców.
Po śmierci ostatniego króla Nabatejczyków – Rabbela II, w roku 106 n.e. cesarz Trajan nakazał ówczesnemu gubernatorowi Syrii Korneliuszowi Palmie zająć ich królestwo. Stolicą nowo powstałej wtedy prowincji rzymskiej Arabia została Bosra, natomiast Petra otrzymała od cesarza Trajana w roku 114 n.e. tytuł „metropolia” (łac. metropolis), co wskazywało, że nadal była ona ważnym ośrodkiem miejskim, chociaż utraciła znaczenie jako stolica państwa.
Dzięki rzymskiemu patronatowi w II i III w. n.e. Petra przeżyła swój ekonomiczny i gospodarczy renesans. Wciąż była ważnym ośrodkiem handlowym na szlaku między Arabią a Syrią, zwłaszcza po wybudowaniu w latach 111-114 n.e., przez pierwszego gubernatora Arabii Klaudiusza Sewerusa, drogi Via Nova Traiana łączącej Ailę (dzisiejsza Akaba) z Bosrą i Damaszkiem. Bezpieczeństwo zapewnione przez Pax Romana, dochody z handlu oraz wzrost znaczenia rolnictwa irygacyjnego zapewniały ciągły rozwój Petry w okresie rządów rzymskich. W roku 130 n.e., w trakcie inspekcji prowincji wschodnich, odwiedził Petrę cesarz Hadrian, który przyczynił się do przebudowy centrum miasta i nadania mu typowo rzymskiego charakteru. Wtedy też Petra otrzymała tytuł Augustocolonia Antoniana Hadriana Metropolis.
W czasie rządów cesarza Konstantyna, który w roku 324 n.e. proklamował chrześcijaństwo jako religię państwową, Petra stała się siedzibą chrześcijańskiego biskupa, choć jeszcze przez wiele dziesięcioleci kontynuowane były tu kulty pogańskie.
W dniu 19 maja 363 r. n.e. doszło w Petrze do silnego trzęsienia ziemi. Doprowadziło ono do ruiny wiele publicznych budowli, których już nigdy nie odbudowano. Mimo to Petra nadal była zamieszkiwana. Powstały nowe kościoły, dla potrzeb kultu wykorzystano niektóre z dawnych nabatejskich grobowców i świątyń. W drugiej połowie IV w. zmienił się charakter głównej ulicy miasta: istniejące po obydwu jej stronach kolumnady zamieniono na domy i sklepy, wykorzystując do tego fragmenty architektoniczne z nieużywanych już budowli publicznych, takich jak np. świątynie. Seria silnych trzęsień ziemi nawiedziła Petrę ponownie w VII i VIII w. Prawdopodobnie to właśnie one odpowiadają za stopniowe wyludnianie i upadek miasta.
W XII wieku funkcjonowały tu jeszcze twierdza (al-Wueira) i forty (m.in. al-Habis) wybudowane przez krzyżowców, lecz wkrótce, po klęsce w starciu z wojskami Saladyna pod Hittin w roku 1187, zostały one opuszczone. Znane są jeszcze nieliczne przekazy chrześcijańskich i arabskich podróżników z XIII wieku, wspominające Petrę, a raczej pozostałości po krzyżowcach, które się tu zachowały, ale wkrótce potężna niegdyś stolica państwa Nabatejczyków popadła w całkowite zapomnienie na prawie pięć stuleci.